fot. Maciej Rusinek
13 grudnia 1981 roku w Polsce został ogłoszony stan wojenny. Dla wielu artystów przebywających wówczas za granicą oznaczało to dramatyczną konieczność podjęcia decyzji o przyszłości. Janusz Stefański, przebywający w tym czasie w Republice Federalnej Niemiec, wraz z żoną i trzyletnią córką postanowił nie wracać do kraju. Decyzja ta była zarówno osobista, jak i zawodowa – oznaczała rozpoczęcie nowego etapu życia na emigracji. Janusz Stefański przyjechał do Polski dopiero na początku lat 90. na jubileusz Zbigniewa Namysłowskiego. Nie było go w Polsce przez 12 lat.
Pierwszym ważnym zespołem tego okresu była Vienna Art Orchestra pod kierownictwem Mathiasa Rüegga. Udział w tej formacji otworzył przed Stefańskim nowy rozdział artystyczny – orkiestra łączyła jazz z elementami muzyki współczesnej, kameralistyki i rozbudowanych form kompozycyjnych.
Równolegle Stefański współtworzył Polski Jazz Ensemble – zespół skupiający polskich muzyków działających na emigracji. Formacja ta miała szczególne znaczenie symboliczne: stanowiła kontynuację polskiej tradycji jazzowej w nowych realiach politycznych. Dla Stefańskiego była to przestrzeń zachowania artystycznej tożsamości, a jednocześnie możliwość prezentowania polskiej szkoły jazzu publiczności Europy Zachodniej.
Polski Jazz Ensemble:
Leszek Żądło - ts, ss
Vladislav Sendecki - p
Bronislaw Suchanek - b
Janusz Stefański - dr
Współpracował regularnie z Norddeutscher Rundfunk (NDR) oraz Südwestfunk (SWF) – publicznymi nadawcami radiowo-telewizyjnymi, realizując nagrania studyjne, produkcje radiowe oraz koncerty transmitowane na żywo. Był również obecny w produkcjach Hessischer Rundfunk (HR), a jego występy emitowane były w telewizji publicznej, m.in. w programach stacji 3sat.
W pierwszej połowie dekady Stefański regularnie uczestniczył w produkcjach NDR, SWF, WDR, HR oraz RIAS Berlin. Były to zarówno nagrania archiwalne, jak i duże projekty studyjne. Występował na festiwalach europejskich – m.in. w Tel Awiwie, Wiedniu, Darmstadt.
W tym czasie brał również udział w projektach filmowych – m.in. przy produkcji „Kaltes Fieber” oraz w realizacjach telewizyjnych związanych z filmem „Quadriga”, gdzie odpowiadał za kompozycję i współpracę muzyczną.
W 1986 roku rozpoczęła się jego intensywna współpraca z Jazz Ensemble des Hessischen Rundfunks – jedną z najważniejszych instytucjonalnych formacji jazzowych w Niemczech. Udział w czterech produkcjach radiowych potwierdził jego ugruntowaną pozycję w środowisku profesjonalnych muzyków związanych z mediami publicznymi.
Równolegle współpracował z Atila Zoller Trio, koncertując w Republice Federalnej Niemiec, oraz z Emil Mangelsdorff Quartett, jednym z ważniejszych zespołów frankfurckiej sceny jazzowej.
W połowie dekady Stefański dołączył do międzynarodowego projektu Özay Band, w którym obok niego występowali m.in. Jasper van’t Hof, Manfred Schoof i Heinz Sauer. Zespół realizował produkcje radiowe dla NDR i SWF oraz koncertował w Niemczech.
W tym samym czasie brał udział w koncercie galowym Hans Koller & Friends w Wiedniu (ORF), co symbolicznie domykało jego wieloletnią relację z austriacką sceną jazzową.
Jednym z ważniejszych wydarzeń był udział w New Jazz Meeting 1987 (SWF Baden-Baden) – projekcie skupiającym wybitnych muzyków europejskich i amerykańskich, w tym Carlę Bley, Steve’a Swallowa i Christofa Lauera. Udział w tym przedsięwzięciu potwierdzał jego międzynarodową rangę.
W 1987 roku Stefański założył w Königstein własny instytut muzyczny połączony z galerią sztuki prowadzoną z kolei przez żonę: artystkę-malarkę, Ewę Stefańską. Prowadził zajęcia z perkusji i fortepianu, organizował koncerty jazzowe oraz wystawy artystyczne. Była to działalność wyjątkowa – łącząca edukację, animację kultury i własne projekty artystyczne. W pewnym sensie był to jego autorski ośrodek twórczy.
Pod koniec dekady ważnym polem działania stała się współpraca z Manfredem Bründlem – najpierw w projekcie „Brüma-Brüma”, a następnie w formacji Basslab. Zespół ten reprezentował nowocześniejsze, bardziej otwarte podejście do jazzu – z większą swobodą formy i eksperymentem brzmieniowym. Koncerty i występy telewizyjne (m.in. w 3sat) rozszerzały jego obecność medialną.
W drugiej połowie lat 80. Stefański coraz śmielej występował także jako lider. Powstało Janusz Stefański Trio (m.in. z Vladislavem Sendeckim i Vitoldem Rekiem) oraz Janusz Stefański Jazz Quartet.
W 1988 roku współpracował z Carlos Ward Quartet feat. Miroslav Vitouš, koncertując w Niemczech i we Włoszech oraz występując na festiwalach w Belgii i Bremie.
